Jastrzębie-Zdrój to dzisiaj miasto przemysłowe na Śląsku, ale czy zawsze tak było? Zabieramy Cię dzisiaj w podróż do mniej znanego, a jakże pięknego Jastrzębia-Zdroju. Poznaj atrakcje dawnego uzdrowiska, wdychaj zdrowotne opary soli i poczuj się jak XIX-wieczny kuracjusz spacerując przez Park Zdrojowy.
Gdzie leży Jastrzębie-Zdrój i jak tam dojechać?
Jastrzębie-Zdrój leży na południu Polski w województwie śląskim. Oddalone jest od Katowic o około 45 kilometrów i obecnie najprościej dostać się tam samochodem. Aby tego dokonać, wystarczy zjechać z autostrady A1, korzystając ze zjazdów „Mszana” lub „Żory”.
Jeśli nie posiadasz samochodu lub nie chcesz z niego korzystać, to wybierz się do tego dawnego uzdrowiska komunikacją publiczną. Autobusy do Jastrzębia-Zdroju kursują z: Katowic, Rybnika, Żor czy Wodzisławia Śląskiego, a nawet z czeskiej Karwiny.
Historia uzdrowiska w Jastrzębiu-Zdroju
Pierwsze pisemne wzmianki dotyczące Jastrzębia-Zdrój pochodzą z połowy XV wieku. Jednak to dopiero XIX wiek, a konkretnie rok 1859, były czasem przełomowym dla tej miejscowości. To właśnie wtedy odkryto tam źródła solankowe.
Dwa lata później hrabia Feliks von Königsdorff zakupił pobliskie ziemie i rozpoczął budowę uzdrowiska. Kolejno powstawały Dom Zdrojowy, Łaźnie, Pijalnia Wód oraz Park Zdrojowy.
Coraz więcej kuracjuszy odwiedzało Jastrzębie-Zdrój, aby „naprawić” zdrowie lub po prostu zakosztować relaksu i zabawy w pięknym otoczeniu. Na przełomie wieków miasto zostało uznane za jeden z najpopularniejszych kurortów na Śląsku i nadano mu tytuł „perły śląskich uzdrowisk”.
Dopiero czasy po II wojnie światowej zaburzyły ten idylliczny obraz uzdrowiska. Podczas prowadzonych w latach 50-tych XX wieku badań geologicznych odkryto w Jastrzębiu-Zdroju bogate złoża węgla kamiennego. W 1962 roku uruchomiono Kopalnię Węgla Kamiennego „Jastrzębie”, co przyczyniło się do rozwoju miasta, ale zmniejszyło jego walory uzdrowiskowe.
I tak, w 1967 roku w wyniku prac górniczych, które spowodowały m.in. odpływ wód solankowych oraz wzrost zanieczyszczenia środowiska, Jastrzębie-Zdrój utraciło status uzdrowiska.
Lata 2000-tysięczne to wyraźny krok w celu przypomnienia uzdrowiskowego dziedzictwa Jastrzębia-Zdroju. Choć na razie tylko w wersji turystycznej, a nie kuracyjnej. Do tej drugiej droga daleka i na pewno wyboista, biorąc pod uwagę przemysłowy charakter miasta.
Jastrzębie-Zdrój na osi czasu
Pierwsze pisemne wzmianki o Jastrzębiu-Zdroju
Odkrycie źródeł solanki w Jastrzębiu Dolnym – początek historii uzdrowiska
Hrabia Feliks von Königsdorff zakłada uzdrowisko, buduje łaźnie, pijalnię wód i park zdrojowy
Okres rozkwitu uzdrowiska – powstają wille i sanatoria, Jastrzębie staje się popularnym kurortem
Uzdrowisko przyciąga kuracjuszy z całej Polski i zagranicy, rozwija się infrastruktura
Rozpoczynają się badania geologiczne – odkrycie złóż węgla kamiennego w regionie
Uruchomienie pierwszej kopalni KWK „Jastrzębie” – rozpoczyna się dynamiczny rozwój przemysłowy
Jastrzębie-Zdrój otrzymuje prawa miejskie
Miasto traci status uzdrowiska – zanieczyszczenie i rozwój kopalń zmieniają jego charakter
Rewitalizacja Parku Zdrojowego, Domu Zdrojowego i pijalni wód – powrót do uzdrowiskowych korzeni
Co warto zobaczyć w Jastrzębiu-Zdroju?
Choć dzisiaj Jastrzębie-Zdrój nie jest już uzdrowiskiem, to możesz zobaczyć w nim wiele pozostałości po dawnej sanatoryjnej świetności. Tym bardziej, że miasto rewitalizuje i odnawia stare uzdrowiskowe budynki i nadaje im nowe funkcje.
Dom Zdrojowy i jego otoczenie
Jednym z pierwszych, a zarazem najważniejszych budynków dawnego uzdrowiska, był Dom Zdrojowy. Został on wybudowany z inicjatywy hrabiego Feliksa von Königsdorffa w 1862 roku. Jego styl architektoniczny można określić jako „szwajcarski” i wpisywał się on w ówczesną uzdrowiskową modę europejską.
W czasach gdy Jastrzębie-Zdrój przeżywało okres swojej świetności i zjeżdżały do niego tysiące kuracjuszy, w Domu Zdrojowym mieściły się sala taneczna, pokój gier, salon bilardowy, czytelnia, a nawet ruletka. Dzisiaj budynek ten jest siedzibą Miejskiego Ośrodka Kultury oraz małej restauracji, na której tarasie zjedliśmy całkiem smaczny posiłek.
Przed domem zdrojowym znajduje się spory plac z kulistą fontanną i muszlą koncertową. W tej ostatniej przed laty występowała orkiestra, która przygrywała do tańca pląsającym po placu parom. Aby zarówno tancerze i przebywający na terenie Domu Zdrojowego kuracjusze mogli cieszyć się pełnią dźwięków, muszlę skierowano lekko w stronę tego budynku.
Naprzeciw Domu Zdrojowego wznosi się okazały budynek Łaźnie II, który wybudowano w 1913 roku, a który jak się domyślasz pewnie z jego nazwy mieścił łaźnie uzdrowiskowe. Dzisiaj znajduje się w nim Urząd Stanu Cywilnego i Pałac Ślubów.
Galeria Sztuki Współczesnej w budynku Łaźnie III
Jeśli lubisz sztukę współczesną, to koniecznie zajrzyj do budynku dawnych łaźni, który znajduje się za budynkiem Urzędu Stanu Cywilnego, a który w czasach świetności uzdrowiska nosił nazwę Łaźnie III.
Obecnie swoją siedzibę ma w nim Galeria Sztuki Współczesnej, w której salach odkryjesz obrazy, rzeźby i nowoczesne instalacje artystyczne. Wstęp do tej niesamowitej galerii jest darmowy.
Chichot Życia
Skoro już jesteśmy przy sztuce współczesnej, to odwiedzając Jastrzębie-Zdrój warto zwrócić też uwagę na dużą instalację autorstwa Michała Batkiewicza o nazwie „Chichot Życia”. Rzeźbę, a właściwie siedem rzeźb o groteskowym wyglądzie, ustawiono na placu przy dawnych budynkach Łaźni w 2023 roku.
Instalacja ma ukazywać pozytywną i zabawną stronę sztuki oraz zachęcać do uśmiechu i refleksji nad życiem. To w zamyśle autora, a jak rzeźby odbierane są przez publiczność? Z tym już różnie bywa. Jedni się śmieją i patrzą na nie z dystansem, inni uważają, że są co najmniej kontrowersyjne. My odebraliśmy je pozytywnie i taka forma ekspresji artystycznej przypadła nam do gustu.
Inhalatorium – czyli czas na głęboki wdech
Jednym z najważniejszych budynków dawnego uzdrowiska w Jastrzębiu-Zdroju było Inhalatorium. Początkowo w tym pięknym, wybudowanym w 1872 roku, drewnianym pawilonie znajdowało się ujęcie wody mineralnej dla kuracjuszy.
Dzisiaj w związku z utratą funkcji uzdrowiskowych w Inhalatorium możesz wdychać solankę (dostarczaną z Zabłocia) i oddawać się relaksowi przy szumie spływającej po ścianie wody.
Naprzeciw Inhalatorium dojrzysz sporą altanę, w której obecnie znajduje się klimatyczna kawiarenka. Wcześniej mieściła się tam pijalnia wód leczniczych, przy której spotykali się kuracjusze i zakupiwszy wodę udawali się na spacery.
Park Zdrojowy
Zabiegi regeneracyjne i mineralne wody zdrowotne to jedna strona uzdrowisk, ale każde z nich może poszczycić się też pięknie przygotowanymi parkami. Nie inaczej sprawa ma się w Jastrzębiu-Zdroju.
Tutejszy Park Zdrojowy składa się jakby z dwóch części: reprezentacyjnej, przy której ustawiono budynki zdrojowe oraz bardziej dzikiej zwanej Doliną Mikołaja, której alejki prowadzą przez tereny leśne.
Do dzisiaj Park Zdrojowy w Jastrzębiu-Zdroju uważany jest za najważniejszy obszar zielony w mieście. Na jego obrzeżach wybudowano bardzo lubiane przez mieszkańców Kąpielisko Zdrój.
Galeria Dzwonków
Aby poznać następną atrakcję Jastrzębia-Zdroju, musisz udać się do sanatorium, a konkretnie do budynku dawnego Sanatorium Spółki Brackiej. Znajduje się w nim Galeria Historii Miasta oraz Galeria Dzwonków.
Ta ostatnia została stworzona przez Krzysztofa Zagaja i jest obecnie największą na świecie kolekcją dzwonków. My niestety nie mieliśmy szczęścia zajrzeć na tę niesamowitą wystawę, ponieważ akurat była zamknięta, ale obiecaliśmy sobie, że jeszcze tam wrócimy.
Aby przybliżyć Ci kolekcję dzwonków, przedstawiamy poniżej film z konta Miasta Jastrzębie-Zdrój przybliżający eksponaty zebrane przez Pana Krzysztofa. Na filmie wspomina on o 7000 dzwonków – tak było kilka lat temu, dzisiaj ich liczba przekroczyła 12000 sztuk.
Spacer ulicą 1-go Maja
Po odwiedzeniu wszystkich atrakcji jastrzębskiej dzielnicy Zdrój warto przespacerować się dawnym deptakiem zdrojowym – ulicą 1-go Maja. Jej część biegnąca wzdłuż Parku Zdrojowego jest obecnie wyłączona z ruchu i prezentuje się przyjemnie.
Tekst ten powstał w cyklu naszych artykułów prezentujących obecne i dawne uzdrowiska na terenie Polski. Jeśli chcesz poznać inne miejscowości, do których przyjeżdżali i nadal przyjeżdżają kuracjusze, aby podratować swoje zdrowie, zapraszamy Cię do sekcji Polskie Uzdrowiska.
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu!
Jeśli spodobała Ci się nasza praca,
postaw nam wirtualną kawę.
Twoje wsparcie to dla nas ogromna motywacja 🙂
Dokładne i ciekawe opisy potwierdzone zdjęciami ,mapka i filmikiem.
Cieszymy się, że tekst się spodobał.