Powstanie Warszawskie 1944 – spacer ulicami Warszawy

Emocje, determinację i patriotyzm, jakie miały miejsce, gdy 1 sierpnia 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie, oddają chyba najlepiej słowa piosenki, która niosła warszawiaków do boju: „Warszawskie dzieci pójdziemy w bój, Za każdy kamień twój, Stolico damy krew, Warszawskie dzieci pójdziemy w bój, Gdy padnie rozkaz twój, Poniesiem wrogom gniew”. Wyruszymy dziś na spacer po Warszawie śladem tamtych dni.

Powstanie Warszawskie –
kilka słów przed wyruszeniem w drogę

Powstanie Warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00 (tzw. godzina „W”). Jego powodem była nie tylko chęć stawienia oporu nazistom, ale również zabezpieczenia się przed politycznym wpływem Związku Radzieckiego, którego front zbliżał się od wschodu do Warszawy.

Całe powstanie trwało 63 dni, a w jego wyniku życie straciło około 200 tysięcy osób. Miasto zostało prawie całkowicie zniszczone (budynki, które przetrwały powstanie, były po jego zakończeniu niszczone przez rozzłoszczonych Niemców). O skali tragedii może świadczyć chociażby liczba mieszkańców Warszawy. O ile w dniu wybuchu II wojny światowej polską stolicę zamieszkiwało 1,3 miliona, to po zakończeniu Powstania Warszawskiego pozostało w niej około 1000 osób. Mieszkańców tych nazywano Robinsonami, a o jednym z nich na pewno słyszałeś. Był to Władysław Szpilman, o którego zmaganiach w tamtym okresie opowiadają książka i film „Pianista”.

Powstanie Warszawskie uznano za największą miejską akcję zbrojną w historii Europy. Do dzisiaj, mimo że od jego wybuchu minęło już 80 lat, praktycznie w całym mieście można znaleźć liczne ślady tamtych dni.

Powstanie Warszawskie w liczbach

• Data rozpoczęcia: 1 sierpnia 1944 roku – godzina 17:00 (tzw. „Godzina W”)
• Data zakończenia: 2 października 1944 roku

Siły powstańcze:

• Liczba powstańców na początku: około 25.000 (z czego tylko 10% dobrze uzbrojonych)
• Łączna liczba walczących w trakcie powstania: 36.000-50.000 (w tym sanitariuszki, łączniczki i ok. 1500 harcerzy Szarych Szeregów)

Siły niemieckie:

• Liczba żołnierzy: około 25.000 (dobrze uzbrojonych) – z czasem zwiększane

Ofiary Powstania Warszawskiego:

• Straty powstańców: zabici około 18.000, ranni około 25.000, wzięci do niewoli około 15.000
• Straty niemieckie: zabici i ranni około 15.000
• Ofiary cywilne: około 150.000-180.000

Skutki materialne Powstania Warszawskiego:

• Zniszczono 72% zabudowy mieszkalnej, w tym 85% budynków lewobrzeżnej Warszawy
• Wyburzono lub doprowadzono do ruiny 90% zabytków Warszawy
• Około 500.000 mieszkańców zostało wypędzonych z miasta

Muzeum Powstania Warszawskiego

Chcąc uczcić pamięć bohaterów Powstania Warszawskiego oraz edukować kolejne pokolenia, w 2004 roku otwarto w Warszawie Muzeum Powstania Warszawskiego. Znajduje się ono w zabytkowym budynku dawnej Elektrowni Tramwajów Miejskich przy ulicy Grzybowskiej 79.

W swoich zbiorach muzeum posiada ponad 30.000 eksponatów związanych z powstaniem. Znajdziesz wśród nich autentyczne umundurowanie, broń, dokumenty, zdjęcia oraz przedmioty codziennego użytku. Zwiedzającym udostępniono też filmy, które przybliżają tamte tragiczne dni.

Największym eksponatem w Muzeum Powstania Warszawskiego jest replika amerykańskiego samolotu bombowego B-24J Liberator. To właśnie z takich maszyn alianci zrzucali powstańcom broń, amunicję i zaopatrzenie.

Jeśli chcesz poznać bliżej Powstanie Warszawskie, usłyszeć relacje walczących, zobaczyć filmy, zajrzeć do kanału, to koniecznie wybierz się do Muzeum Powstania Warszawskiego.

Muzeum Powstania Warszawskiego
ul. Grzybowska 79, Warszawa
Godziny otwarcia: od środy do poniedziałku 10:00-18:00, we wtorek nieczynne
Ceny biletów: normalny 35 zł, ulgowy 30 zł, z Kartą Dużej Rodziny 10 zł za osobę

Wystawa w Związku Powstańców Warszawskich

W samym centrum Warszawy znajdziesz niepozorną kamienicę mieszczącą się nieopodal Sądu Najwyższego. W jej wnętrzach znajduje się siedziba ZWP czyli Związku Powstańców Warszawskich. Jego członkami jest kilkuset uczestników Powstania Warszawskiego (liczba ta niestety z roku na rok się zmniejsza).

Po wejściu do budynku na pewno zostaniesz skierowany na znajdującą się na piętrze wystawę poświęconą powstaniu. Pokazuje ona nie tylko walkę zbrojną, ale również życie codzienne powstańców i ludności cywilnej, opór jaki stawiano okupantowi czy braterstwo broni.

I choć nie sposób porównywać jej do interaktywnej ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego, to niesie ona spory ładunek emocjonalny. I trudno się temu dziwić skoro tworzona jest przez samych powstańców. Ukazuje ona Powstanie Warszawskie ich oczyma i sercem. Na nas zrobiła naprawdę spore wrażenie.

Związek Powstańców Warszawskich – wystawa
ul. Długa 22, Warszawa
Wystawa otwarta jest w godzinach pracy ZPW i jest bezpłatna

Miejsca związane z Powstaniem Warszawskim

Dzisiejsza Warszawa mimo zniszczeń wojennych jest pełna miejsc, które pamiętają powstańczą przeszłość. Postanowiliśmy przyjrzeć się im z bliska i pokazać Wam, gdzie je odnaleźć.

Budynek Poczty Głównej

Jednym z ważniejszych miejsc, które chcieli zdobyć w pierwszym okresie Powstania Warszawskiego polscy powstańcy, był budynek Poczty Głównej. Był on o tyle strategiczny dla nich, że chcieli zdobyć środki łączności.

To właśnie w tym rejonie o godzinie „W” rozbrzmiały pierwsze oficjalne strzały Powstania Warszawskiego. Dzisiaj miejsce to upamiętniają tablice wspominające tamten okres, a gdy wejdziesz do środka budynku poczty, to znajdziesz ekspozycję informującą o pocztowcach, którzy brali udział w walkach.

Reduta Banku Polskiego

Reduta Banku Polskiego stała się symbolem odwagi, poświecenia i walki o wolność. To właśnie u zbiegu ulic Bielańskiej, Elektoralnej i Senatorskiej w gmachu Banku Polskiego i Giełdy powstał silnie broniony punkt oporu. Obsadzili go powstańcy Zgrupowania „Chrobry II”

Reduta Banku Polskiego blokowała przejście oddziałów niemieckich w stronę Starego Miasta i stanowiła jeden z kluczowych punktów oporu utrudniający zdobycie najważniejszych pozycji w Śródmieściu.

Dzisiaj możesz oglądać w tym miejscu ruiny Banku Polskiego i pomnik poświęcony powstańcom.

Gmach „PAST-y”

Jedna z najbardziej zaciętych i symbolicznych bitew w Powstaniu Warszawskim toczyła się o zdobycie gmachy „PAST-y”, czyli Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej. Był to pierwszy w Warszawie wieżowiec. Z jego dachu rozciągała się panorama na całą okolicę. Niemcy wykorzystywali go jako posterunek obserwacyjny i doskonały punkt snajperski. Miał też ukazywać ich dominację nad miastem.

Zdobycie gmachu „PAST-y” w dniu 20 sierpnia 1944 roku stało się nie tylko militarnym sukcesem powstańców, ale też wzmocniło bardzo morale i podbudowało psychicznie walczących Polaków.

Pałac Raczyńskich – szpital polowy dla rannych powstańców

Kolejny budynek mocno związany z Powstaniem Warszawskim to Pałac Raczyńskich mieszczący się przy ulicy Długiej 7. Ten okazały gmach, który przed wybuchem II wojny światowej był siedzibą różnych instytucji administracyjnych, w czasie Powstania Warszawskiego stał się szpitalem polowym.

Leczono w nim i opiekowano się nie tylko powstańcami, ale i poszkodowanymi w wyniku zbrojnego zrywu cywilami. Nie było to zadanie łatwe i to nie tylko z powodu braku leków, sprzętu medycznego i personelu. Bliskość ważnych dla celów militarnych punktów powodowała, że był on często narażony na ataki niemieckie.

Park Dreszera – Mokotów Walczący

Położony na Mokotowie Park Dreszera był świadkiem wielu walk i aktów heroizmu. W jego pobliżu znajdowały się m.in. Kwatera batalionu „Baszta”, Reduta przy Odyńca, szpitale polowe czy też punkty kontaktowe walczących powstańców.

Do najtragiczniejszych epizodów Powstania Warszawskiego związanych z Parkiem Dreszera doszło 27 września 1944 roku. To wtedy, po uprzednim zdobyciu pobliskich bunkrów i schronów, Niemcy dokonali strasznej zbrodni. Pojmanych powstańców, rannych i personel medyczny, a także przypadkowych cywilów masowo rozstrzelano. Dzisiaj przypomina o tym pomnik walk na Mokotowie.

Pomnik Ofiar Rzezi Woli

W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego oddziały niemieckiej SS oraz RONA (czyli Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowej) dokonały jednej z największych masakr w czasie II wojny światowej. W ciągu 7 dni, pomiędzy 5 a 12 sierpnia 1944 roku, na warszawskiej Woli zamordowano od 30 do 65 tysięcy cywilów. O skali zbrodni niech świadczy fakt, że zebrano tam 12 ton popiołów zamordowanych i spalonych Polaków.

Ludzi łapano na ulicach, wyciągano z domów, fabryk, a nawet szpitali i na ulicach dokonywano na nich egzekucji. Dzisiaj o tych straszliwych wydarzeniach przypomina Pomnik Ofiar Rzezi Woli, który znajdziesz przy al. Solidarności 98.

Umschlagplatz i Wzgórze Gęsiówka – obóz koncentracyjny

Umschlagplatz i Wzgórze Gęsiówka przypominają o tym, jak nisko może upaść człowiek, który żyje pogardą do innych ludzi. Ale pokazują też bohaterstwo tych, którzy walczą o każdą żywą istotę.

„Gęsiówka” to potoczna nazwa niemieckiego obozu pracy KL Warschau, w którym przetrzymywano głównie Żydów z Grecji, Węgier i wielu innych podbitych przez Niemców krajów. Byli oni głodzeni i wykorzystywani ponad siły.

5 sierpnia 1944 roku powstańcy z oddziału Zośki (Tadeusza Zawadzkiego) i Rudego (Jan Bytnar) dokonali brawurowego ataku na „Gęsiówkę”. Dzięki ich bohaterstwu udało się wtedy uwolnić około 350 więźniów, z których wielu dołączyło do powstańców.

Odbicie „Gęsiówki” to jedyny przypadek w Europie, gdy bojowy oddział ruchu oporu, a nie regularna armia odbił obóz koncentracyjny.

Powstańczy grób Krzysztofa Kamila Baczyńskiego

Na tyłach Pałacu Jabłonowskich odnajdziesz nierzucający się w oczy sporych rozmiarów głaz z tablicą pamiątkową. Jest to powstańczy grób Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, młodego poety i bohatera powstania. Należał do elitarnej jednostki AK „Batalion Parasol”, która składała się głównie z harcerzy i młodzieży Szarych Szeregów.

Krzysztof Kamil Baczyński poległ 4 sierpnia 1944 roku od kuli wystrzelonej przez niemieckiego snajpera, ale pamięć o nim pozostaje w jego wierszach i naszych sercach.

Cmentarz Powstańców Warszawy i Powązki Wojskowe

Wielu z poległych i walczących w Powstaniu Warszawskim możesz spotkać na dwóch warszawskich cmentarzach. I choć bardziej znanym cmentarzem są Powązki Wojskowe, to znacznie więcej powstańców pochowano na znajdującym się przy ul. Wolskiej Cmentarzu Powstańców Warszawy. Znajdziesz tam również niewielką Izbę Pamięci i Pomnik Mur Pamięci z tysiącami nazwisk warszawiaków biorących udział w Powstaniu Warszawskim.

Park Akcji „Burza” – Kopiec Powstania Warszawskiego

Jest w Warszawie miejsce, które powstało z gruzów powojennej Warszawy. Cegły i kamienie, które stworzyły imponujący Kopiec Powstania Warszawskiego były zwożone w to miejsce jeszcze do lat 70-tych XX wieku.

Dzisiaj to miejsce pamięci o trudnych dla stolicy chwilach jest pięknym i pełnym życia parkiem, który zdobył m.in. „Europejską Nagrodę dla Miejskiej Przestrzeni Publicznej” oraz „Grand Prix Nagrody Architektonicznej Polityki”.

Na szczycie kopca Powstania Warszawskiego możesz zobaczyć wysoki na 15 metrów symbol Polski Walczącej. Aby uczcić walczących w Powstaniu Warszawskim, jest on podświetlany przez 63 dni (od 1 sierpnia do 2 października).

Powstańcze śluby – miłość nie zna granic

O tym, że miłość nie wybiera i nie zna czasu i godziny, przekonywali się również młodzi ludzie walczący w Powstaniu Warszawskim. Mimo świszczących wokół kul, rozrywających się pocisków czy ogromnego strachu, stawali na ślubnych kobiercach. Często kapelan udzielał im tego sakramentu na ulicach, w piwnicach domów czy innych dość niespotykanych dzisiaj miejscach. Czasami udawało się to jednak zrobić w kaplicy czy kościele.

I tak właśnie 7 września 1944 roku, w niepozornej kaplicy franciszkanek, która mieści się przy ulicy Wilczej, ślub wzięli „Greta” i „Jan Nowak”. Nic Ci to nie mówi. Już spieszymy z wyjaśnieniami. „Jan Nowak” to pseudonim por. Zdzisława Jeziorańskiego – żołnierza AK, kuriera, emisariusza polskiego państwa podziemnego, a później dyrektora Radia „Wolna Europa”.

Warszawa pamięta o Powstaniu Warszawskim

Powstanie Warszawskie odcisnęło ogromne piętno na naszej stolicy. To w wyniku jego wybuchu Adolf Hitler wydał rozkaz: „Warszawa ma zostać zrównana z ziemią. Nie wolno brać jeńców. Całe miasto ma być zniszczone i zamienione w morze gruzów„, do którego Heinrich Himmler dorzucił swoje: „Ludność cywilna ma zostać wymordowana, a miasto zrównane z ziemią – będzie to przestroga dla całej Europy.”

I choć rozkaz ten był sukcesywnie wykonywany, to warszawiacy i ich miasto przetrwali. Podniesiona z gruzów stolica Polski patrzy dzisiaj dumnie w przyszłość, ale nie zapomina o tamtych trudnych chwilach. Spacerując jej ulicami znajdziesz wiele miejsc, które wspominają Powstanie Warszawskie.

Pomniki Powstania Warszawskiego

Jednymi z najbardziej widocznych miejsc upamiętniających Powstanie Warszawskie są pomniki i tablice rozsiane po całej Warszawie. Najbardziej znanymi z nich są:

• Pomnik Powstania Warszawskiego 1944 (pl. Krasińskich)
• Pomnik Małego Powstańca (ul. Podwale)
• Mur Pamięci (ul. Wolska).

Murale o Powstaniu Warszawskim

Pomniki to jednak nie jedyne miejsca, gdzie żyje pamięć o bohaterskich uczestnikach Powstania Warszawskiego. Spacerując po Warszawie odkryjesz też wiele murali, które przypominają tamte chwile i ludzi, którzy oddali nie tylko krew, ale i często życie za swoje miasto.

Zakazane piosenki – śpiewaj z powstańcami

Co roku w rocznicę Powstania Warszawskiego wielu warszawiaków i turystów oddaje cześć walczącym poprzez wspólne wykonywanie piosenek, które podnosiły ducha obrońcom naszej stolicy.

Warszawskie dzieci, pójdziemy w bój,
Za każdy kamień Twój, Stolico, damy krew!
Warszawskie dzieci, pójdziemy w bój,
Gdy padnie rozkaz Twój, poniesiem wrogom gniew!

Powiśle, Wola i Mokotów,
Ulica każda, każdy dom –
Gdy padnie pierwszy strzał, bądź gotów,
Jak w ręku Boga złoty grom…

Przechodniu – Zatrzymaj się – wybiła godzina „W”

Każdego roku 1 sierpnia, gdy wybije godzina „W”, czyli o 17:00 w całej Warszawie słychać syreny, a przechodnie na ulicach zamierają na jedną minutę. Minutę, która oddaje szacunek i wdzięczność dla bohaterskich uczestników Powstania Warszawskiego – zrywu, o którym musimy pamiętać mimo, że pozostaje z nami już coraz mniej jego uczestników.

Nie zapomnij!
Zatrzymaj się i oddaj hołd bohaterom Powstania Warszawskiego.

Mapa naszego spaceru po powstańczej Warszawie

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu!
Jeśli spodobała Ci się nasza praca,
postaw nam wirtualną kawę.
Twoje wsparcie to dla nas ogromna motywacja 🙂